Autor książki stara się znaleźć odpowiedzi na pytania:

• w jakim stopniu kultura, a w jakim pozycja jednostki w strukturze decyduje o wolnościowej lub konserwatywnej orientacji różnych środowisk?
• czy klasyczne kategorie struktury i kultury są dzisiaj pomocne w wyjaśnianiu ludzkich zachowań i wyborów?
• jakie jest zaplecze społeczne dla postulatów i projektów wolnościowych?
• kto dziś w Polsce może odgrywać rolę podmiotu emancypacyjnego;
• jacy aktorzy społeczni mogą być filarami modernizacji w polskich warunkach?
• gdzie szukać ludzi skłonnych odrzucić dominujące trendy, kreować nowe idee, krytykować skostniałe schematy?

Książka polecana nie tylko socjologom i politologom, lecz także wszystkim zainteresowanym mechanizmami życia publicznego, czynnikami wpływającymi na ludzkie wybory i funkcjonowaniem człowieka w społeczeństwie.

Wydawnictwo Naukowe Scholar
Rok wydania: 2007
ISBN: 978-83-7383-276-3

Jest to książka o ludziach, którzy z powodu wyznawanych wartości i głoszonych poglądów odbiegają od oficjalnego obrazu współczesnej Polski. O środowiskach, które nie pasują do wizji polskiego społeczeństwa, przekazywanej i utrwalanej przez komercyjne media.

Nowe ruchy społeczne – główny temat tej książki – są niejako pretekstem do refleksji nad kondycją polskiego społeczeństwa na przełomie wieków. Słabości systemu politycznego, wszechobecność kultury masowej czy pomysły konserwatywnych wielbicieli „porządku” nabierają w kontekście aktywności ekologów, feministek i skłotersów zupełnie innego kształtu.

Dlatego też „Społeczeństwo w działaniu” to książka nie tylko dla socjologów, politologów, kulturoznawców, lecz także dla każdego człowieka próbującego dostrzec i zrozumieć skomplikowaną rzeczywistość dzisiejszego świata.

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR
Rok wydania: 2001
ISBN 83-88495-48-8

Zbiór artykułów młodych naukowców dowodzących, że przejawem europejskości są właśnie te wszystkie ruchy protestu, rewolucje, oddolne inicjatywy społeczne, które zarówno w przeszłości, jak i obecnie starały się ulepszać rzeczywistość, w jakiej żyjemy. M.in. o Bakuninie i spuściźnie po Marksie, o miejskich ruchach społecznych, kontrkulturze, o walkach społecznych w kontekście welfare state, o postulatach skrócenia czasu pracy i generalnie o funkcji czasu w trybach kapitalizmu. Tom inspirujący zarówno badaczy społecznych, jak i wszystkich aktywnych ludzi, którzy chcą mieć swój mały wkład w świadome kształtowanie świata w jakim żyjemy.

Autorzy tomiku:
Piotr Żuk, Paweł Żuk, Marek Nowak, Przemysław Pluciński, Antoni A. Kamiński, Michał Pienias, Mariusz Baranowski, Ariel Modrzyk, Piotr Rymarczyk, Sławomir Czapnik, Katarzyna Kolbowska, Victoria Dunaeva

Redaktorzy naukowi: Piotr Żuk i Paweł Żuk

Rok wydania: 2015
ISBN 978-83-65304-01-8

Czy obecność Polski w Unii Europejskiej rzeczywiście zmieniła lokalną rzeczywistość? Na czym polegają i w czym wyrażają się te zmiany? Czy są to zmiany postępowe czy też nowe okoliczności systemowo-polityczne jeszcze bardziej domknęły konserwatywną skorupę chroniącą polskie stereotypy, mentalność i archaiczny sposób organizacji życia zbiorowego?

Czy pod wpływem możliwości swobodnego przepływu siły roboczej w Europie poprawiły się płace w Polsce? Czy kultura społeczeństwa polskiego nabrała nieco więcej barw i stała się bardziej różnorodna? A co z polską polityką? ? zaczęła odnosić się do realnych problemów i interesów czy nadal pozostaje w świecie mitów, symboli i spektaklu? Te i wiele innych pytań pojawiają się w debatach publicznych i codziennych rozmowach toczonych w Polsce. Na część z tych pytań próbują znaleźć odpowiedź Autorzy artykułów zamieszczonych w przekazywanej książce.Polska obecność w UE jest faktem już od ponad 10 lat. Jakie będą konsekwencje w życiu publicznym z udziału w projekcie europejskim dla życia zwykłych ludzi, to wciąż sprawa otwarta.

Autorzy tomiku:
Piotr Żuk, Paweł Żuk, katarzyna Kolbowska, Dorota Majka-Rostek, Iwona Taranowicz, Victoria Dunaeva, Sylwia Gawlik, Sławomir Czapnik, Anna Pacześniak, Tomasz Krawczyk, Michał Radecki

Redaktorzy naukowi: Piotr Żuk i Paweł Żuk

Wydawnictwo Książka i Prasa
Rok wydania: 2015
ISBN 978-83-62744-43-5

Wstęp. Zarządzanie strachem i przemysłem bezpieczeństwa. Władza i kontrola społeczna w społeczeństwie mas

Sto lat od wybuchu pierwszej wojny światowej i siedemdziesiąt lat po zakończeniu drugiej w Europie i na świecie ład społeczno-polityczny zmienił się radykalnie, ale wciąż giną ludzie w konfliktach zbrojnych, wydatki na zbrojenia osiągają rekordowe poziomy i pojawiają się wciąż nowe konflikty militarne. Towarzyszą temu codzienne komunikaty mediów o czyhających wokół zagrożeniach i konieczności dodatkowych wydatków oraz podejmowania starań politycznych na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa narodowego.

Zgodnie z tezą Ulricha Becka, który twierdził, że poczucie niepewności, braku bezpieczeństwa, wrażenie życia w chaosie są stałym elementem społeczeństwa ryzyka, nie da się zneutralizować tych odczuć bez strukturalnych zmian społeczeństwa. Elity rozchwianego i pozbawionego nadzoru ze strony obywateli systemu politycznego wcale jednak nie mają zamiaru zredukować istniejącego poziomu niepewności i ryzyka. „Ryzyko i nierówność społeczna, a nawet ryzyko i panowanie, ryzyko i władza to dwie strony jednego medalu” [1] twierdzi Beck. W tym ujęciu niepewność i sprawne zarządzanie strachem mogą być przydatnym narzędziem kontroli społecznej i sprawowania władzy.

Jest to szczególnie skuteczny sposób na kontrolę i manipulację na dużą skalę w społeczeństwie, które jest bierne, wycofane z życia publicznego, prezentuje niski poziom aktywności obywatelskiej, pozbawione jest na co dzień otwartej i szerokiej debaty społecznej. Mówiąc językiem Charlesa Wrighta Millsa, zarządzanie strachem zapewnia komfort władzy zwłaszcza w „społeczeństwie mas”, w którym przetwarzanie opinii w działanie podlega kontroli oficjalnych instytucji i korporacyjnych mediów. W modelowym „społeczeństwie mas” przedstawiciele wyposażonych we władzę instytucji przenikają do różnego rodzaju kręgów społecznych, ograniczając niezależność opinii publicznej oraz wpływając na panujące i uznawane opinie społecznie. Jak pisał Mills, człowiek w „społeczeństwie mas”

nie formułuje swych pragnień – są one podsuwane z zewnątrz. Znajdując się zaś w masie traci wiarę w siebie, cechującą istoty ludzkie, jeżeli ją kiedykolwiek posiadał. Albowiem życie w społeczeństwie mas zaszczepia człowiekowi poczucie niepewności swej sytuacji i rodzi bezsilność, sprawia, że ludzie czują ustawicznie nieokreślony niepokój. Życie takie oddziela jednostkę od mocnej grupy, niszczy trwałe normy grupowe. Nie mając przed sobą jasno wytkniętego celu, człowiek z mas zatraca sens swego istnienia [2].

Społeczeństwo polskie jest obecnie wręcz modelową ilustracją teoretycznego konstruktu Millsa i ma wiele cech typowego „społeczeństwa mas”. Dodatkowo efekt rozbicia i zagubienia wzmacnia rekordowo niskie zaufanie społeczne. Kultura zaufania zawsze obniża napięcia i konflikty, wzmacnia więzy między ludźmi. W Polsce w dobie „realnego kapitalizmu” mamy jednak raczej do czynienia z atmosferą powszechnej nieufności, która sprzyja kulturze autorytarnej, represyjnym projektom politycznym, wymuszaniu zgody na zaostrzenie przepisów prawa karnego i promuje w polityce środowiska populistyczne, oferujące czarno-białą wizję świata.

Medialne „niusy” o zagrożeniach terroryzmem, toczących się wojnach, zagrażających Polsce konfliktach zbrojnych czy wzrastającej przestępczości z pewnością utrudniają budowanie kultury zaufania i otwartości wobec innych ludzi. Czy jednak są szanse na stworzenie bardziej racjonalnej, pokojowej i odrzucającej prymat wydatków na zbrojenia polityki? Czy moda na paramilitaryzm w Polsce to tylko niewinna zabawa, czy też przejaw kultury autorytarnej? Czy w dobie dominacji „bezpieczeństwa” nad „wolnością” musimy się godzić na kolejne ograniczanie praw obywatelskich? Czy nacjonalistyczne fobie i sztuczne podziały, wywoływane przez rządy i przywódców religijnych, można zastąpić oddolnymi porozumieniami między społeczeństwami? Czy we współczesnym świecie strach musi nam stale towarzyszyć? Czy można sobie wyobrazić politykę inną niż manipulacja emocjami społecznymi oraz podsycanie obaw i uprzedzeń wobec wyimaginowanych wrogów?

Te i wiele innych pytań stawiają autorzy artykułów zamieszczonych w prezentowanej książce. Są one bardzo aktualne w czasach, kiedy pod pretekstem wszechobecnych zagrożeń obcina się wydatki socjalne, a zwiększa kwoty wydawane przez państwo na „przemysł bezpieczeństwa”; kiedy ogranicza się prawa obywatelskie oraz rozszerza skalę inwigilacji i nadzoru ze strony aparatu represji; kiedy relacje między państwem a społeczeństwem wiążą się z naruszaniem zdobyczy ruchów demokratycznych minionych dwustu lat. W epoce Snowdena nie jest to jedynie przedmiot debaty akademickiej, ale sprawa dotycząca nas wszystkich.

Rządy na całym świecie robią, co mogą, by oduczyć obywateli cenienia swojej prywatności. Litania do znudzenia powtarzanych banałów przekonała ludzi, że powinni tolerować poważne naruszenia swojej sfery prywatnej; te uzasadnienia okazały się tak skuteczne, że władze gromadzą wielkie ilości danych o tym, co obywatele mówią, czytają, kupują i robią – z kim – a oni tylko temu przyklaskują [3].

Obrońcy represyjnych praktyk aparatu państwa lansują płytki banał, zgodnie z którym „ludzie uczciwi, niewinni i postępujący zgodnie z prawem nie mają nic do ukrycia i nie mają powodów do obaw”. W praktyce jednak sami twórcy tych represyjnych praktyk strzegą jak mogą wszelkich informacji, które mogłyby ukazać ich aktywność w szerszym świetle. Kiedy bowiem władza mówi o „bezpieczeństwie narodowym”, zazwyczaj chce ukryć jakieś wątpliwe moralnie działania przeciwko społeczeństwu. Natomiast kiedy słyszymy o „tajemnicy państwowej”, której nie może poznać opinia publiczna, chodzi najczęściej o ukrycie półlegalnych i nielegalnych działań ze strony aparatu państwa.

Problem w społeczeństwie polskim jest szczególnie dokuczliwy – liczba podsłuchów policyjnych, zapytań służb o bilingi czy miejsce logowania telefonu komórkowego jest najwyższa wśród wszystkich krajów Unii Europejskiej. Tego typu praktyki są poza jakimkolwiek nadzorem obywatelskim.

Dlatego przekazywana książka może być interesująca nie tylko dla adeptów socjologii, nauk politycznych czy badaczy kultury, ale dla wszystkich aktywnych obywateli i krytycznych obserwatorów sfery publicznej.

Wrocław, maj 2015

[1] Ulrich Beck, Społeczeństwo światowego ryzyka. W poszukiwaniu utraconego bezpieczeństwa, tłum. Bogdan Baran, Scholar, Warszawa 2012, s. 204.

[2] Ch. Wright Mills, Elita władzy, b.tłum., Ignacy Rafelski (oprac. i red.), Książka i Wiedza,Warszawa 1961, s. 424.

[3] Glenn Greenwald, Snowden. Nigdzie się nie ukryjesz, tłum. Barbara Gadomska, Agora, Warszawa 2014, s. 209.

Autorzy tomiku:
Piotr Żuk, Paweł Żuk, Ariel Modrzyk, Wojciech Modzelewski, Piotr Rymarczyk, Michał Piekarski, Mariusz Baranowski, Sławomir Czapnik, Grzegorz Omelan, Karolina Wojtasik

Redaktorzy naukowi: Piotr Żuk i Paweł Żuk

Oficyna Naukowa
Rok wydania: 2015
ISBN 978-83-64363-22-1

Nastanie logiki wolnego rynku, a wraz z nią zdominowanie życia publicznego przez zasadę konkurencji miało – zgodnie z założeniami liberałów gospodarczych – skutkować różnorodnością nie tylko ofert konsumpcyjnych, ale także idei, stylów życia, religii, koncepcji politycznych i wreszcie modeli kulturowych. Konkurencja nie prowadzi wcale do różnorodności, lecz często kończy się standaryzacją obecnych w społecznym obiegu ofert, widać to wyraźnie na przykładzie programów telewizyjnych.

W innych dziedzinach życia społecznego jest podobnie – partie polityczne, które niby się kłócą, a właściwie ich oferta programowa niewiele się różni; programy informacyjne mówiące tym samym głosem; repertuar kin lansujących te same filmy; muzyczne przeboje, które są takie same we wszystkich stacjach radiowych. Rynek zazwyczaj oferuje takie towary, na które jest największe zapotrzebowanie. W ramach logiki rynkowej „mniejszościowe” oferty stają się po prostu nieopłacalne. Proces eliminacji z rynku ofert mniej komercyjnych i mniej popularnych można nazwać cenzurą rynkową. W takich warunkach pewne poglądy, style życia czy wartości nie mogą się przebić do szerszej publiczności.

Wszystkie zawarte w tej książce artykuły mogą nie tylko pobudzić „wyobraźnię socjologiczną” i ukazać możliwą różnorodność zachowań kulturowych w społeczeństwie zdominowanym przez standardowe schematy postępowania, ale także ułatwić spojrzenie z dystansem na oficjalne normy i wzory kulturowe. Dlatego kierowana jest ona nie tylko do socjologów, kulturoznawców i innych badaczy życia społeczno-kulturowego, ale także do wszystkich tych osób, które chcą wyjść poza codzienny świat pozornie oczywistych praktyk.

Ze wstępu Piotra Żuka i Pawła Żuk

Autorzy tomiku:
Piotr Żuk, Paweł Żuk, Piotr Rymarczyk, Ariel Modrzyk, Przemysław Pluciński, Iwona A. Oliwińska, Iwona Młoźniak, Wioletta Knapik, Victoria Dunaeva, Dorota Majka-Rostek, Katarzyna Kolbowska, Krzysztof Pacewicz, Sławomir Czapnik

Redaktor naukowy: Piotr Żuk

Oficyna Naukowa
Rok wydania: 2014
ISBN 978-83-64363-07-8

Ćwierć wieku, jakie minęło od zmiany systemowej, oraz blisko 10 lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej to wystarczający okres, aby się zastanowić, czy zmiany społeczne, kulturowe, polityczne, ekonomiczne, jakie nastąpiły w tej części Europy, wpłynęły na poziom autorytaryzmu społeczeństwa oraz charakter autorytarnych praktyk państwa.

Kryzys finansowy, polityczny i społeczny, jaki przelewa się przez Europę po załamaniu neoliberalnych koncepcji gospodarczych, wywołuje w sporej części społeczeństwa poczucie frustracji i niezadowolenia. A to z kolei wpływa na skłonność do postrzegania świata i otoczenia społecznego w uproszczonych, czarno-białych barwach. Z tego powodu studia nad autorytaryzmem wywołują nie tylko debaty akademickie, ale są również związane z aspektem praktycznym i politycznym. Bakcyl dżumy nigdy nie ginie – pisał Camus. Zagrożenie społecznym autorytaryzmem i jego politycznymi skutkami jest wciąż aktualne.

Autorzy tomiku:
Piotr Żuk, Jarosław Klebaniuk, Anna Pacześniak, Ariel Modrzyk, Dorota Majka-Rostek, Paweł Rymarczyk, Paweł Żuk, Przemysław Pluciński, Sławomir Czapnik, Grzegorz Omelan, Marek Nowak

Redaktor naukowy: Piotr Żuk

Oficyna Naukowa
Rok wydania: 2014
ISBN 978-83-64363-01-6

Czy kultura popularna wciąż istnieje jako opozycja kultury elitarnej i niszowej, czy też mamy tylko do czynienia z kulturą jako ogólną, zestandaryzowaną i powszechną praktyką społeczną? Czy kultura popularna wciąż pozostaje ideologicznym piorunochronem dla panującego systemu, który rozładowuje w bezpieczny sposób wszelkie napięcia i konflikty społeczne? Czy też raczej jest kanałem do przemycania nowych idei i demaskowania istniejących mechanizmów represji? Jakie są relacje między kulturą popularną a różnymi modelami kultury alternatywnej?

Prezentowana książka na wiele pytań nie odpowiada, ale nie to jest jej celem. Autorzy raczej stawiają wiele znaków zapytania i ukazują złożoność zjawiska kultury popularnej. Nie brakuje w tym tomie krytycznych refleksji i uwag na temat oferty i społecznych funkcji przemysłu kulturalnego, ale są też głosy przedstawiające możliwości i szanse na zmianę społeczną, jakie stwarzają kanały komunikacyjne i narzędzia kultury popularnej. Dziś już nie ma ucieczki przed wpływami kultury masowej. W takich warunkach nauki społeczne powinny dać pewne podpowiedzi, jak sobie z nią radzić – bardziej świadomie z nią współżyć i przeobrażać ją niż jednostronnie jej ulegać i bezkrytycznie ją konsumować.

Oficyna Naukowa
Rok wydania: 2013
ISBN 978-83-7737-049-0

Czy możemy wyobrazić sobie dziś inny uniwersytet? Czy możliwy jest powrót do klasycznej roli i funkcji uniwersytetu? Czy umasowienie szkół wyższych prowadzi do likwidacji resztek autonomii kręgów akademickich? Jaką publiczną rolę odgrywają dziś w Polsce środowiska uczelniane? Czy możliwa jest skuteczna obrona uniwersytetu przed jednoczesną presją państwa i rynku?

Na te i wiele innych pytań starają się odpowiedzieć Autorzy artykułów zawartych w tej książce. Częściej są to głosy krytyczne wobec obecnej sytuacji, które rzucają światło na zbyt często ignorowane problemy, niż proste recepty na uzdrowienie uniwersytetu pozostawionego na łaskę i niełaskę niewidzialnej, ale brutalnej pięści rynku.

Autorzy tomiku:
Łukasz Afeltowicz, Sławomir Czapnik, Michał Kozłowski, Magdalena Matysek-Imielińska, Maria Mendel, Marek Nowak, Przemysław Pluciński, Paweł Rudnicki, Tomasz Szkudlarek, Oskar Szwabowski, Iwona Taranowicz, Halina Walentowicz, Wojciech Woźniak, Piotr Żuk.

Redaktor naukowy: Piotr Żuk

Wydawnictwo Naukowe Scholar
Rok wydania: 2012
ISBN: 9788373835764

Na poziomie lokalnym możemy obserwować te same procesy i problemy, z którymi współczesny świat boryka się na co dzień w skali globalnej: podziały na gorsze i lepsze obszary miast czy regionów, zanik sfery publicznej, komercjalizacja i prywatyzacja podstawowych usług publicznych (dostęp do kultury, ośrodków ochrony zdrowia), niepewność i rywalizacja w miejscu pracy, likwidacja bezpieczeństwa socjalnego. Stąd też w perspektywie socjologicznej pytanie o ramy polityki lokalnej i kształt ładu lokalnego może być zaproszeniem do analizowania w społecznym laboratorium wszelkich problemów, które występują nie tylko w skali mikro, ale także na poziomie globalnym.

Takie analizy mają również duże znaczenie z powodów politycznych: w świecie, w którym po 1989 roku zabrakło realnej alternatywy społeczno-ekonomicznej wobec globalnej dominacji neoliberalnego kapitalizmu, być może, chcąc konstruować odmienne, możliwe światy społeczne, należy rozpocząć poszukiwanie lepszych rozwiązań od poziomu lokalnego. Tam jak w soczewce można dostrzec wszystkie bolączki społeczeństwa poddanego bezwzględnej dominacji logiki zysku i rynku. Jednym z najpoważniejszych problemów społeczeństwa konsumpcyjnego staje się zamieranie sfery obywatelskiej.

Autorzy tomiku:
Piotr Żuk, Piotr Antoniewicz, Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Dorota Majka-Rostek, Marta trawińska, Paweł Żuk, Przemysław Pluciński, Sławomir Czapnik, Małgorzata Maciejewska, Marcin Marszałek, Katarzyna Gawlicz, Marcin Starnawski

Redaktor naukowy: Piotr Żuk

Oficyna Naukowa
Rok wydania: 2011
ISBN: 978-83-7737-002-5